આકૃતિ સાથે વક્રીભૂત ટેલિસ્કોપ (refracting telescope) ની રચના સમજાવો અને તેની મોટવણીનું સમીકરણ મેળવો.

(N/A) ખૂબ જ વિશાળ અવકાશી પદાર્થોનું અવલોકન કરવા માટે એસ્ટ્રોનોમિકલ ટેલિસ્કોપનો ઉપયોગ થાય છે. તેની કિરણ આકૃતિ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે.
આ ટેલિસ્કોપમાં બે બહિર્ગોળ લેન્સ એવી રીતે રાખવામાં આવે છે કે તેમની મુખ્ય અક્ષ એકબીજા પર સંપાત થાય.
વસ્તુ તરફના લેન્સને ઓબ્જેક્ટિવ અને આંખની નજીકના લેન્સને આઈપીસ (eyepiece) કહેવામાં આવે છે.
ઓબ્જેક્ટિવનો વ્યાસ અને કેન્દ્રલંબાઈ આઈપીસ કરતા વધારે હોય છે.
જ્યારે ટેલિસ્કોપને દૂરની વસ્તુ પર ફોકસ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે વસ્તુમાંથી આવતા સમાંતર કિરણો ઓબ્જેક્ટિવના બીજા મુખ્ય કેન્દ્ર પર વાસ્તવિક, ઉલટું અને નાનું પ્રતિબિંબ $A'B'$ બનાવે છે. આ પ્રતિબિંબ આઈપીસ માટે વસ્તુ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આઈપીસને આગળ-પાછળ ખસેડીને અંતિમ, મોટું અને ઉલટું પ્રતિબિંબ ચોક્કસ અંતરે મેળવવામાં આવે છે.
આવા ટેલિસ્કોપમાં, વસ્તુમાંથી આવતા કિરણો ઓબ્જેક્ટિવ દ્વારા વક્રીભૂત થઈને પ્રતિબિંબ બનાવે છે, તેથી તેને વક્રીભૂત ટેલિસ્કોપ કહેવામાં આવે છે.
ટેલિસ્કોપની મોટવણી $(m)$ એ આંખ પાસે અંતિમ પ્રતિબિંબ દ્વારા બનતા ખૂણા $(\beta)$ અને ઓબ્જેક્ટિવ પાસે વસ્તુ દ્વારા બનતા ખૂણા $(\alpha)$ ના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે:
$m = \frac{\beta}{\alpha}$
કિરણ આકૃતિની ભૂમિતિ પરથી:
ઓબ્જેક્ટિવ માટે, $\tan \alpha \approx \alpha = \frac{h}{f_0}$
આઈપીસ માટે, $\tan \beta \approx \beta = \frac{h}{f_e}$
તેથી, મોટવણી:
$m = \frac{h/f_e}{h/f_0} = \frac{f_0}{f_e}$